Elektrik Tesisatı Periyodik Kontrolü
Tesisatların Periyodik Kontrolü (Muayenesi) ne demektir?
Periyodik kontrol veya periyodik muayene aynı anlamı taşımaktadır. Periyodik Kontrol, iş ekipmanlarının, ilgili yönetmelik kapsamında belirlenen aralıklar ve belirlenen yöntemlerle yetkili kişi ya da kurumlar tarafından yapılan test, deneme ve kontrol(muayene) faaliyetlerini içermektedir.
Tesisatların güvenli ve ekonomik olarak işletilebilmesi için periyodik bakımlarımın ve periyodik kontrollerinin yapılması çok önemli ve gereklidir.
Planlı yani periyodik olarak yapılan kontroller, tesisat ekipmanlarında oluşabilecek tehlikeli durumların zamanında tespit edilmesini sağlamak, tesis (mal) ve can güvenliği zafiyeti oluşturabilecek ve de ekonomik kayıplara sebep olabilecek durumları önleyecek ve tesisin verimini arttıracaktır.
Tesisat Periyodik Kontrol Yönetmeliği nedir?
Tesisatların periyodik kontrolleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince oluşturulan ve 25.04.2013 tarih ve 28628 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği” kapsamında yapılmaktadır.
Periyodik Bakım ile Periyodik Kontrolün farkı nedir?
Periyodik Bakım, iş ekipmanlarının ihtiyaç (arıza, performans kaybı, koruyucu bakım vb) durumunda onarılması, iş ekipmanında ve ekipmanı oluşturan alt birimlerde yapılan her türlü onarım, tadilat, ayarlama, değişim, arıza giderme, temizlik ve hatta kalibrasyon işlemlerinden herhangi birisinin veya birden fazlasının birlikte uygulandığı çalışmalardır. Bakım hizmetleri periyodik olarak verileceği gibi iş ekipmanının/işletmenin durumuna bağlı olarak kestirimci veya koruyucu bakım şeklinde de yapılabilir. Bakımyapılarak, iş ekipmanlarının ömrü uzamış ve performansı beklenen seviyeye yakın tutulmuş olur. Bunun yanında bakım çalışması sonrası iş ekipmanının güvenli bir şekilde çalışıp çalışmadığı garanti edilemediği gibi aynı zamanda anlaşılamaz.
Periyodik bakımının tanımında da anlaşılabileceği üzere Periyodik Bakım ve Periyodik Kontrol birbirinden farklıdır. Periyodik Kontrol hizmeti, “İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği” de açıkça belirtildiği üzere Periyodik Bakım hizmeti veren firmalar tarafından değil, tarafsız (3. Taraf) kurum ya da kişiler tarafından gerçekleştirilir. Periyodik Bakımlar ise tesisat ve/veya ekipmana özel teknik bilgi ve deneyime sahip olan bakım ve onarım işlemleri yapan firmalar tarafından düzenli olarak yapılmaktadır. Periyodik bakım yapılacak sistem örneğin bir yangın alarm sistemi ve acil durum anons sitemi ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında bakım yapılması zorunlu kılınmaktadır.
Periyodik kontrollerin binalarda düzenli olarak yapılması “6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” ile ilişkili olan “İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği” uyarınca zorunludur.
Özetle Periyodik Bakım hizmeti, tesisat ve ekipmanlarının tabi olunan ulusal ve uluslararası standart ve yönetmeliklere ve/veya üreticilerin belirlediği teknik kriterlere uygun olarak işlevsel performanslarına ait test ve denemeler ile onarımlarını içermekte, Periyodik Kontrol ise bu periyodik bakımların sağlıklı yapılıp yapılmadığının incelenmesi de dahil olmak üzere tesisatın ve ekipmanların gözle veya performans testlerine tabi tutularak sağlıklı ve güvenli bir şekilde çalışırlığının, işletme ve bakım firmasından bağımsız bir 3. Taraf olarak denetlenmesi hizmetini içermektedir.
Periyodik Kontrol periyodu ne olmalıdır?
Periyodik kontrol sıklığı, yönetmelikte yer alan tablolarda (tablo 1-2-3) veya standartlar ile belirlenmemişse, varsa imalatçının öngördüğü aralık ve kriterlerde yapılır. Bu hususlar imalatçı tarafından da belirlenmemiş ise ekipmanın bulunduğu işyeri ortam koşulları, kullanım sıklığı, yaşı, bakım faaliyetleri, sıklığı, atmosferik koşullar, kaza geçirmesi, önceki periyodik kontrol sonuçları ile kullanım süresi gibi faktörler göz önünde bulundurularak ve yapılacak risk değerlendirmesi sonuçlarına göre periyodik kontrol, test ve muayenelerin sıklığı artırılabilir.
Tesisatların periyodik kontrolleri en az 12 ayda bir yapılmalıdır.
Tesisatların Periyodik Kontrollerini yapmaya kimler yetkilidir?
Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, akümülatör, transformatör, jeneratör, katodik koruma tesisatı ile benzeri elektrik ile ilgili tesisatın periyodik kontrolleri yetkili olan; elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri ve elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. 1 kV ve daha düşük gerilime sahip tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemleri için yukarıda sayılan unvanların yanı sıra yetkili olan elektronik mühendisleri de periyodik kontrol gerçekleştirebilir.
İlgili yönetmelikte yer alan, yukarıdakilerin dışında olan ve Tablo-3’te belirtilen tüm diğer tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Kaldırma ve iletme ekipmanlarının iskeleler hariç periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
İş makinelerinin periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
4 Nisan 2017 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesi’nin 30047’nci sayısında “İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” gereği, Bakanlık tarafından yetkilendirilen eğitim kurumlarından eğitimlerini almış kişiler ve hizmet yeterlilik belgesi almış veya akredite olmuş periyodik kontrol yapan kişi ve firmalar yetkilidir.
17 Haziran 2021 tarihinden itibaren, yalnızca kalıcı Ekipnet numarasına sahip olan personeller tarafından periyodik kontrol ve muayene işlemi yapılabilmektedir.
Tesisatların Periyodik Kontrolünü Yaptırmamanın Cezası Nedir?
İlgili kanunun 10. Maddesi gereğince “10/4: Risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaları yapmamak” fiili nedeniyle; tesisatların periyodik kontrolünü yaptırmamanın cezası karara bağlanır.
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17’nci maddesinin yedinci fıkrasındaki “İdari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl 4.1.1961 Tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’nci maddesi hükümlerince tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
Elektrik Tesisat Çeşitleri Nelerdir?
- Elektrik Tesisatı
- Yangın Algılama ve Uyarı Sistemleri
- Acil Durum Anons Sistemi (Sesli Uyarının Yangın Alarm Sistemi üzerinden değil de Acil Durum Anons Sistemi üzerinden yapılması durumunda)
- Topraklama Tesisatı
- Yıldırımdan Korunma Tesisatı
- Akümülatör ve Transformatör
- Katodik Koruma Tesisatı
Erol Erbiçer / 04.07.2025